·      آرتریت مزمن جوانان چیست؟

-      آرتریت به معنی التهاب مفاصل است و آرتریت مزمن جوانان، یک بیماری التهابی و مزمن مفاصل است که در کودکان زیر 16 سال رخ می دهد. این بیماری شایع ترین بیماری روماتیسمی و التهابی مفاصل در کودکان است. این بیماری با توجه به شدت بیماری، شرایط ژنتیکی بیمار ممکن است یک یا چند مفصل را گرفتار نماید و درگیری سایر ارگانهای بدن مانند چشم، قلب و پوست نیز در آن دیده می شوند.

·     علت بیماری چیست و آیا شرایط محیطی مانند محیط نمناک و تماس زیاد با آب در ایجاد بیماری نقش دارد؟

-      علت بیماری دقیقا مشخص نیست ولی آنچه که مسلم است این بیماران دارای یک زمینه ژنتیکی برای ابتلا به این بیماری هستند. در این بیماری به دلیل نامعلوم سیستم ایمنی بدن برعلیه بافت مفصل شروع به فعالیت می نماید و آن را غیر خودی تشخیص می دهد. این حالت ممکن است معمولا متعاقب ابتلا به یک عفونت اتفاق افتاد ولی آنچه مسلم است این بیماری نه یک بیماری عفونی است و نه یک مشکل ارتوپدیک. برخلاف آنچه که در گذشته نیز تصور می شد این بیماری هیچ ارتباطی با آب و نمناک بودن محیط ندارد و همانطور که بعدا نیز گفته می شود ورزشهای آبی برای این بیماران بسیار مفید است.

·      علائم این بیماری چیست؟

علائم عمومی مانند: تب، بیحالی، خستگی، بی حوصلگی و کم اشتهائی

علائم اختصاصی بیماری:

-   تب: برخی از شکل های بیماری همراه تب هستند ولی نبود تب تشخیص بیماری را رد نمی کند. تب معمولا در شب و ساعات اولیه صبح ظاهر می شود و پس از قطع می شود.

-  درد مفاصـل که ممکن است منجر به لنگـیدن کودک شود. در سنین پائین که کودک تازه راه افتـاده است و تـوان بیان

   مشکل را ندارد ممکن است با کم تحرکی و بی تحرکی خود را نشان دهد. درد  می تواند با تورم و یا بدون تورم مفاصل باشد    

 -  تورم مفاصل همراه با سفتی آن: این علامت اکثرآ صبحها و بعد از پیداشدن از خواب رخ می دهد. تورم مفاصل بیشتر در مفاصل محیطی مانند انگشتان و مچ های دست و پا، آرنج و زانو خود را نشان می دهد. نبود تورم بیماری را رد نمی کند.

-   خشکی صبحگاهی: مفاصل این بیماران پس از مدتی بی تحرکی دچار حشکی می گردد. لذا این بیماران در ساعات اولیه صبح که مفاصلشان طی زمان خواب بی تحرک بوده دچار خشکی می گردد و تا رفع آن بسته به میزان التهاب ممکن است بین 15 دقیقه تا 2 ساعت زمان نیاز باشد.

-      بثورات پوستی: این علامت در بسیاری از بیماریهای مانند بیماریهای ویروسی و .... نیز رخ می دهد ولی خصوصیت آن در این بیماری این است که بثورات معمولا همراه تب بوده و با از بین رفتن تب برطرف می شود.

-     سایر علائم: بزرگی غدد لنفاوی، التهاب چشم

    باید توجه داشت که برای تشخیص قطعی بیماری به گذشت زمان حداقل به مدت شش هفته نیاز است. بنابران اکیدا توصیه می شود از درمان نابجا، سرخودی و علامتی بیمار که منجر به مخدوش شدن چهره واقعی بیماری می شود پرهیز شود چراکه منجربه تاخیر در تشخیص شدهو نه تنها بیمار از آن سودی نمی برد بلکه متضرر نیز خواهد شد.

·      آیا این بیماری همواره به شکل التهاب مفاصل مختلف خود را نشان می دهد؟

-     خیر. این بیماری انواع مختلفی دارد در بعضی از انواع آن مفاصل بزرگ درگیر است و در بعضی مفاصل کوچک. بیماری می تواند با درگیری تنها یک مفصل همراه باشد و می تواند همزمان چندین مفصل در گیر باشد. گاهی نیز در ابتدا یک مفصل و در سیر بیماری درگیری مفاصل دیگر ظاهر می شود. در بعضی انواع بیماری ، دستگاههای مختلف بدن در گیر می باشند.

·     چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند؟

-      همانگونه که ذکر شد این بیماری دارای یک زمینه ژنتیکی می باشد. پس چنانچه یکی از افراد خانواده مبتلا به این بیماری باشند و یا ابتلا به سایر انواع بیماری های روماتولوژیک مانند لوپوس و .... داشته باشند ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. بنابراین باید در صورت بروز هرگونه علائم مشکوک و غیر قابل توجیه به پزشک مراجعه نمایند.

·      در چه مواقعی با شک به بیماری التهاب مزمن مفاصل جوانان به پزشک مراجعه کنیم؟

-      کودک دچار تورم، سفتی، درد مفصل شود. یادآوری می گردد در بسیاری از کودکان شروع بیماری خود را باید ضربه به فاصل نشان می دهد و مدتها خانواده و پزشک با احتمال این که علائم به علت ضربه ایجاد شده از مراجعه به پزشک متخصص و بررسی بیشتر خودداری می نمایند بنابراین در هر گونه ضربه به اندام که علائم با شدت ضربه هماهنگی ندارد و علائم شدیدتر از ضربه است و یا مدت طولانی طول می کشد (بیش از یک هفته) باید به پزشک کودکان مراجعه گردد.

-      کودک بدون علت مشخص بلنگد.

-     تب بالای 38 درجه که بیش از یک هفته طول بکشد و علتی برای آن پیدا نشود.

-  کودک هنگام برخاستن از خواب تحرک کافی را نداشته باشد و تا بیرون آمدن از رختخواب دقایقی را به سختی و با مشقت سپری نماید.

·      در مراجعه به پزشک چه اقداماتی مورد انتظار است؟

-      علاوه بر یک معاینه دقیق از همه مفاصل و سایر ارگانها، انجام بررسی های آزمایشگاهی و بررسی وضعیت مفاصل با MRI یا سونوگرافی لازم است. در برخی مواقع که علائم محدود به یک یا تعداد محدودی مفاصل است بررسی مایع مفصلی نیز لازم است.

·     سیر بیماری چگونه است و چه زمان انتظار بهبودی کامل وجود دارد؟

سیر بیماری بسیار متغیر می باشد و از یک بیمار به بیمار دیگر متفاوت است. ولی این فرایندها قابل انتظار است:

-         بهبودی کامل بدون عود با درمان چند ماهه و گاهی چند ساله.

-         عود بیماری بعد از بهبودی طی چند هفته های اول پس از قطع درمان تا سالها پس از قطع درمان.

-         شعله ور شدن بیماری طی درمان در بیماری که بیماری کنترل شده و پزشک تصمیم به کاهش دوز دارو دارد.

  -     عدم پاسخ به درمان داروهای معمول و نیاز به مصرف داروهای جدید و طبیعتا گران قیمت.

      همانگونه که مشخص است پاسخ به درمان در بیماران بسیار متفاوت است و نمی توان زمان دقیقی برای بهبودی کامل پیش بینی نمود.

·    آیا شرایطی هست که وضعیت بیمار را بدتر نماید و با کنترل آن بتوان به کنترل بیماری و به بیمار کمک نمود؟

بله برخی شرایط جسمانی و روحی باعث تشدید یا کنترل بهتر بیماری می شود که به مهمترین آن اشاره می شود:

-      بیماریهای دیگر خصوصا بیماریهای عفونی باعث عود بیماری و یا عدم کنترل بیماری می شود. بنابراین بهتر است در صورت وجود عفونت ابتدا عفونت درمان شود و همچنین در صورت بروز بیماری عفونی بلافاصله به پزشک معالج مراجعه تا از عود بیماری جلوگیری کرد و یا شرایط کنترل بیماری را حفظ نمود.

-      استرسهای روحی باعث عود بیماری و یا بر هم خوردن شرایط متعادل بیماری شده و کنترل بیماری را برهم می زند. بنابراین بیماران نباید در معرض استرسهای روحی مانند دعواهای خانوادگی، مرگ نزدیکان، تغییرات سریع و شدید وضعیت زندگی مانند مهاجرت و .... باشند.

-      کنترل بیماری نیاز به شرایط اطمینان خاطر دادن به بیمار دارد. بنابراین پزشک و اطرافیان ضمن درک بیمار باید شرایط روحی لازم را برای ایجاد آرامش و تقویت اعتماد به نفس بیمار فراهم سازند.

-      از آنجائی که بیمار به مدت طولانی تحت درمان است ظرفیت پذیرش کودک برای درمانهای داروئی و غیر داروئی ممکن است بتدریج کاهش یابد که باید با کمک روانشناس ظرفیت لازم را برای وی (والبته خانواده) فراهم کرد.

-      درمانهای داروئی طولانی مدت خود ممکن است سبب عوارضی شود که نیاز به پیگیری به موقع بیماری و اقدامات تشخیصی و درمانی کمکی دارد که باید با راهنمائی پزشک انجام شود.

-      برخی بیماران ممکن است دچار عوارض بیماری شوند که به آن اشاره می شود این بیماران نیاز به حمایت ویژه خانواده و مراکز حمایتی هستند.

·      در صورت عدم درمان مناسب بیماری التهاب مزمن مفاصل جوانان چه عوارض قابل انتظار است؟ 

هرچند با درمان مناسب و به موقع نیز عوارضی اعم از عوارض بیماری و یا درمان بیماری ممکن است دیده شود ولی ذکر این نکته ضروری است که در صورت درمان منظم و دقیق بیماری، می توان این عوارض را به حداقل رساند. عوارض را می توان به دو دسته عوارض بیماری و عوارض درمان تقسیم نمود. عوارض بیماری عباتند از:

-      بیماری چشمی: عوارض چشمی بیماری در برخی انواع بیماری بیشتر دیده می شود. برای تشخیص و درمان به موقع عوارض چشمی باید بیماران در ابتدا تشخیص و هر 6 ماه یکبار طی درمان مورد معاینه چشم پزشکی (توسط چشم پزشک باتجربه) قرار گیرند.

-    اختلال رشد: در صورت عدم کنترل نامناسب بیماری و طولانی شدن مدت زمان درمان این عارضه دیده می شود. چنانچه سن ابتلا به بیماری قبل از سنین بلوغ باشد بسیاری از این اختلالات در هنگام بلوغ (چنانچه بیماری کنترل باشد) جبران خواهد شد. به هرحال هدف اصلی پزشک و خواست بیمار و والدین در مرحله اول کنترل و درمان بیماری است و کوتاهی قد و اختلالات دیگر در درجه بعدی اهمیت قرار دارد.

-    بد شکلی مفاصل بدن: عدم مراجعه به موقع و یا درمان نامناسب باعث ایجاد بدشکلی های خواهد شد که بسیاری از آنها حتی با عمل جراحی نیز قابل اصلاح نمی باشد. بنابراین مراجعه به موقع و پیگیری مناسب طی درمان شرط اول برای پیشگیری از این بدشکلی ها است. خوشبختانه طی دو دهه گدشته با ورود درمانهای جدید و افزایش آگاهی بیماران و همراهان شیوه این بدشکلی ها کاهش چشمگیری داشته است.

-      عوارض روحی: مانند هر بیماری مزمن دیگری ازمان بیماری و درمان طولانی مدت خصوصا اگر با کنترل دیر هنگام بیماری همراه باشد باعث اختلالات روحی در بیمار می گردد. هرچند بسیاری از این عوارض پس از کنترل بیماری فروکش می نماید ولی کمک گرفتن از روانشناس خبره و روانپزشک کودکان در کنار تقویت اعتماد به نفس در بیمار میتواند به کاهش این اختلال گردد. شرکت دادن بیمار در فعالیتهای روزمره به ویژه در فعالیت خای ورزشی متناسب با شزایط بیمار می تواند به این امر کمک نماید.

·     آیا در صورت درمان عوارضی برای بیمار ایجاد نمی شود؟

    هرچند با درمان عوارض بسیار کاهش می یابد ولی با توجه به ماهیت بیماری با درمان نیز احتمال عوارض وجود دارد که در صورت سرکش بودن بیماری این احتمال بیشتر است. به هر حال با توجه طولانی بودن مدت درمان، عوارض داروئی نیز به عوارض بیماری افزوده می شود. این عوارض عبارتند از:

-   عوارض چشمی: درمان با برخی داروها مانند هیدروکسی کلروکین و پردنیزولون ممکن است سبب عوارض چشمی گردد. برای پیشگری و درمان به موقع این عارضه، معاینه چشم پزشکی منظم حداقل هر  6 ماه یکبار لازم است.

-   اختلال رشد و کوتاهی قد: علاوه بر اختلال بیماری در درمان طولانی مدت به ویژه با داروهائی مانند پردنیزولون این اختلال دیده می شود همانطور که پیشتر گفته شد برای پزشک و والدین داشتن یک فرد بدون بیماری با قد کوتاه بر داشتن یک فرزند با بیماری مزمن و بدشکلی های اسکلتی ولی دارای قد طبیعی ارجحیت دارد. بنابراین هدف اول کنترل بیماری است هرچند همواره به حداقل رساندن این عوارض نیز مدنظر است.

-  پوکی استخوان: این عارض نیز مانند اختلال رشد است و درمان طولانی دیده می شود هرچند ازمان بیماری نیز در آن موثر است. برخی پزشکان بررسی تراکم استخوانی را به طور سالانه برای بیماران توصیه می نمایند تا به موقع درمان لازم صورت گیرد و برخی دیگر درمان پیشگیرانه را برای پیشگیری از پوکی استخوان توصیه می نمایند. به هرحال این بیماران در معرض پوکی استخوان بوده و به همین دلیل در معرض شکستگی های استخوانی بیش از افراد عادی هستند. باید توجه داشت این وضعیت در بیماران ایرانی که درصد قابل توجهی از افراد به ظاهر طبیعی جامعه (بین 15 تا 25%) تراکم استخوانی کمتر از حد استاندارد دارند اهمیت ویژه ای دارد و نیاز به توجه بیشتر دارد. درمان با کلسیم و یتامین D و داشتن فعالیت فیزیکی وتحرک بدنی مناسب درمان این عارضه است

-   چاقی: این عارضه، ناشی از درمان طولانی مدت با کورتون می باشد که مانند اختلال رشد در درجه دوم اهمیت قرار دارد. ولی باید توجه داشت که اولا با درمان دوز معمول کورتن که در بیماری به کار می رود این اختلال شیوع چندانی ندارد (مگر آنکه به علت ماهیت بیماری از دوزهای بالا استفاده شود). ثانیا این اختلال پس از قطع دارو پس از مدتی بتدریج برطرف می شود. لازم به ذکر است روشهای جدید درمان با کورتن (به صورت تزریق پالس کورتن 3 ماه یکبار) عوارض آن را به شدت کاهش داده است.

-   زخمهای مخاطی و داخل دهان: این عارضه بدنبال درمان طولانی مدت با داروی متوترکسات دیده می شود. و با تجویز اسید فولیک برطرف می شود. لذا برای همه بیماران که تحت درمان با این دارو هستند اسید فولیک به صورت یک روز درمیان و یا هفتگی تجویز می شود.

·      درمان بیماری التهاب مزمن مفاصل جوانان چیست ؟

-      درمان این بیماری شامل دو قسمت درمان دارویی و درمان غیر دارویی است. درمان غیر داروئی به اندازه درمان داروئی اهمیت دارد که متاسفانه در کشور ما هم توسط پزشکان  هم توسط والدین مورد غفلت قرار می گیرد. درمان دارویی نیز بر حسب شدت و نوع بیماری و شرایط بیمار با استفاده از چند دارو شروع می شود و به تدریج با کنترل بیماری تعداد و دوزهای آن کاهش می یابد.

·         چه ورزشهای برای بیماران مبتلا به التهاب مزمن مفاصل جوانان مناسب و چه ورزشهائی ممنوع است؟

-         ورزش درمانی، درمان حمایتی روانی و شغل درمانی است. بیمار باید حرکات و فعالیت فیزیکی و ورزشی کافی داشته باشد و نباید بیمار را به خاطر بیماریش از فعالیت باز داشت. این فعالیتها هم در درمان بیمار نقش اساسی دارد و هم در کاهش عوارض بیماری. ورزشهای مناسب برای این بیماران نرمش های عمومی و پیادره روی به میزان حداقل 30 دقیقه و 5 روز هفته است. ورزشهای آبی (شنا و راه رفتن در آب) برای این بیماران بسیار مناسب است.

دوچرخه سواری در صورتی که در سطح صاف باشد و با استفاده از وسایل محافظتی صورت گیرد منعی ندارد. هرچند که استفاده از دوچرخه ثابت ارجح است.

ورزشهای رقابتی و مسابقه ای، ورزشهای برخوردی (مانند ورزشهای رزمی، فوتبال و... ) به هیچ عنوان (خصوصا تا وقتی که بیمار تحت درمان است) برای این بیماران توصیه نمی شود.

·         آیا استفاده از درمانهای غیر داورئی و سنتی مانند گرم کردن، سرد کردن و..... تاثیری در درمان بیماری دارد؟

-         روش های مختلفی در قدیم و اکنون برای کاهش علائم بیماران در طی مرحله حاد بیماری انجام می شده است. هرچند اثر بسیاری از این درمانها ثابت نشده است ولی از آنجائی که این بیماران نیاز به حمایتهای روحی برای کاهش علائم و تحمل شرایط بیماری دارند استفاده از آنها چنانچه باعث بدتر شدن علائم نشود منع نمی شود. باید توجه کرد که از انجام مداخله توسط افراد غیر پزشک و کادر پرشکی که با ماهیت بیماری آشنائی ندارند باید جدا پرهیز نمود.